Sheria ya VASP Kenya: nini hubadilika kwa mtumiaji wa Binance P2P kabla ya 4 Novemba 2026

Kenya sasa ina sheria kamili ya virtual assets, na tarehe moja inahusu kila mtu anayetumia Binance P2P: 4 Novemba 2026. Hiyo ndiyo siku ambayo kifungu cha 47 cha sheria kinatoa kama mwisho wa mwaka mmoja wa mpito kwa kampuni zilizokuwa tayari zinatoa huduma za virtual asset nchini.

Jibu fupi kwa swali la kwanza linalokuja akilini: sheria hii inasimamia kampuni zinazotoa huduma, si oda yako moja ya USDT 100. Lakini inaamua ni majukwaa yapi yataruhusiwa kukuhudumia baada ya Novemba, na inakupa kitu ambacho hukuwa nacho — rejista rasmi ya kuangalia kabla ya kutuma pesa.

Ratiba rasmi: tarehe tatu za kukumbuka

Kifungu cha 47 kina sentensi moja tu: mtu yeyote aliyekuwa akitoa huduma za virtual asset anapaswa kufuata masharti ya sheria ndani ya mwaka mmoja tangu kuanza kwake. Sheria ilianza 4 Novemba 2025, hivyo dirisha linafungwa 4 Novemba 2026 — wiki chache tu kutoka sasa.

Kanuni zenye maelezo ya vitendo — fomu za maombi, ada, mtaji na masharti ya walaji — zilitangazwa kwenye Gazeti kama Legal Notice 134 ya 2026 tarehe 22 Julai 2026, na zilianza kutumika siku hiyo hiyo.

Nani anasimamia nini

Kifungu cha 5 kinataja wasimamizi wawili: Capital Markets Authority (CMA) na Central Bank of Kenya (CBK). Jedwali la Kwanza la sheria linagawa kazi:

Jukwaa linalofanya mambo mawili — kwa mfano kubadilisha na kutunza pochi — linaweza kuhitaji leseni mbili kutoka kwa wasimamizi wawili tofauti.

Swali linalofuata ni la kawaida: je, sheria inagusa jukwaa lisilo na ofisi Kenya? Kanuni ya 4(2) inajibu moja kwa moja. Mtu anahesabiwa kuwa anafanya kazi “in or from Kenya” endapo anatafuta au analenga walaji wa hapa kwa makusudi, au anapata faida au mapato kutoka Kenya — bila kujali kama ana uwepo wa kimwili nchini au hana.

Kizingiti ni kikubwa, na ndiyo maana idadi ya majukwaa itapungua

Jedwali la Kwanza na la Tano la kanuni yanatoa namba halisi:

Mtaji uliolipwa (paid-up capital) wa KSh milioni 100 kwa exchange si ada unayolipa mara moja na kuondoka — ni kiasi ambacho kampuni lazima iwe nacho wakati wote, na kanuni ya 85(5) inakataza kuuhesabu kama umetokana na mkopo wa mwanahisa au fedha zilizokopwa. Hii ndiyo sababu unapaswa kutarajia majukwaa madogo ya ndani kubadilika, kuungana au kuondoka kabla ya Novemba — si lazima kwa sababu ni mabaya, bali kwa sababu kizingiti ni kikubwa.

Je, mimi ninayeuza USDT kwenye P2P ninahitaji leseni?

Hapa ndipo watu wengi wanachanganyikiwa, na jibu linahitaji usahihi.

Kifungu cha 8(2) kinakataza mtu yeyote kuendesha biashara ya huduma za virtual asset ndani au kutoka Kenya bila leseni. Adhabu iko kifungu cha 40(3): faini isiyozidi KSh milioni 10 au kifungo kisichozidi miaka mitano kwa mtu binafsi, na hadi KSh milioni 25 kwa kampuni.

Lakini kifungu cha 8(1) kinasema ni kampuni yenye hisa iliyosajiliwa chini ya Companies Act pekee inayostahili kuomba leseni. Mtu binafsi hawezi kupewa leseni hii hata akitaka.

Mambo matatu yanastahili kusemwa wazi:

• Orodha ya vitu visivyohusika (kifungu 4(2)) ina vitu vitatu tu: mifumo funge ya mtoaji mmoja, fedha za kidijitali zilizotolewa na benki kuu, na NFT zisizotumika kwa malipo au uwekezaji. Hakuna msamaha wa “kiasi kidogo” wala wa “mtu binafsi”.
• Matini ya kanuni za 2026 hayataji “peer-to-peer” wala “P2P” hata mara moja — tulitafuta maneno hayo kwenye matini yote ya Legal Notice 134 tarehe 21 Septemba 2026.
• Kwa hiyo mpaka kati ya “kuuza USDT zako mwenyewe” na “kuendesha biashara ya huduma” haujawekwa kwa namba yoyote. Kama unauza kwa kiwango cha kibiashara kila siku, hili ni swali la kumuuliza wakili, si la kukisia.

Kwa mtu anayenunua au kuuza USDT 100 mara kwa mara kwa matumizi yake binafsi, hakuna kifungu kinachomtaka aombe leseni.

Jukwaa likipata leseni, unapata nini hasa

Hii ndiyo sehemu yenye faida ya moja kwa moja kwako. Kanuni zinamlazimu mwenye leseni:

• Kabla ya muamala wowote (kanuni 24): kuonyesha hali ya leseni yake na makundi aliyopewa, jina kamili la kisheria na anwani ya ofisi kuu Kenya, ada zote, taratibu za kutoa pesa au kusimamisha muamala, na sera ya malalamiko yenye muda wa juu wa majibu pamoja na njia ya kupeleka suala kwa msimamizi.
• Uthibitisho wa muamala (kanuni 34): kwa kila mkataba wa kununua au kuuza, uthibitisho lazima ukutumiwe kabla ya mwisho wa siku ya biashara inayofuata.
• Mali yako kutengwa (kanuni 102(4)): sera lazima zieleze jinsi mali za walaji zinavyotenganishwa ili zisidaiwe na wadai wa kampuni yenye leseni.
• Malalamiko (kanuni 110): rejista ya malalamiko, na kukujulisha maendeleo ndani ya si zaidi ya siku 21; kumbukumbu za malalamiko zinahifadhiwa miaka saba.

Linganisha hilo na hali ya leo kwenye P2P, ambapo ulinzi wako mkuu ni utaratibu wa ndani wa jukwaa pamoja na ushahidi unaoweka mwenyewe.

Jinsi ya kuangalia leseni leo — na ilivyokuwa tarehe 21 Septemba 2026

Kifungu cha 17 kinamlazimu kila msimamizi kuweka rejista ya leseni alizotoa na kuchapisha nakala iliyosasishwa kwenye tovuti yake. Hapo ndipo pa kuangalia — si kwenye Telegram wala kwenye tangazo.

Tuliangalia rejista rasmi ya CMA (licensees.cma.or.ke) tarehe 21 Septemba 2026. Ina makundi 20 ya wanachama wa soko, na hakuna kundi la virtual assets miongoni mwao:

Siku hiyo hiyo hatukupata kiungo cha rejista ya virtual assets kwenye ukurasa wa mbele wa tovuti ya CBK. Maana yake ni rahisi: leo hakuna jukwaa linaloweza kukuonyesha leseni ya VASP ya Kenya, na yeyote anayedai kuwa nayo anapaswa kuulizwa akuonyeshe jina lake kwenye rejista ya msimamizi.

Upande wa pili wa sarafu ni orodha ya tahadhari. Tarehe 11 Septemba 2026 CMA ilitoa tangazo la umma dhidi ya taasisi zinazokusanya fedha za umma bila leseni. Orodha ina majina yenye mvuto wa crypto kama Kore Exchange, Bitblock Capital Limited, Ultima Cryptocurrency na Wealth Sharing Group (Opticoin), na CMA inasema ziko chini ya uchunguzi wa DCI:

Nini cha kufanya kabla ya Novemba

1. Kwa jukwaa lolote jipya la ndani: angalia jina lake kwenye rejista ya CMA au CBK kabla ya kutuma KSh. Ukiona jina hilo kwenye orodha ya tahadhari ya CMA badala yake, hilo ndilo jibu.
2. Weka ushahidi wa kila oda: picha ya oda ya P2P, ujumbe wa M-PESA na saa. Sheria mpya haibadilishi ukweli kwamba pesa zako zinapita M-PESA, na hapo ndipo mabishano huanzia.
3. Usihamishe mazungumzo nje ya jukwaa. Ulinzi wa kanuni 110 utakuwa wa mwenye leseni; mazungumzo ya WhatsApp hayana ulinzi huo.
4. Hesabu gharama zako kama kawaida. Sheria haibadilishi bei wala ada: tumeeleza gharama ya kununua katika USDT 100 ni KES ngapi kwenye Binance P2P, kwa nini bei ya juu kwenye orodha mara nyingi haifikiki unapouza, na ada ya mwisho ya kutoa KSh taslimu kwa agent wa M-PESA.

Vyanzo

Vyote vilihakikiwa tarehe 21 Septemba 2026:

• Virtual Asset Service Providers Act, Na. 20 ya 2025 — matini kamili kwenye Kenya Law; vifungu 4, 5, 8, 17, 40, 47 na Jedwali la Kwanza. Tunatunza pia kiungo cha chanzo hiki kwenye orodha yetu ya vyanzo rasmi.
• The Virtual Asset Service Providers Regulations, 2026 (Legal Notice 134 ya 2026), Kenya Law: kanuni 4, 24, 34, 85, 102, 110, 111 pamoja na Jedwali la Kwanza na la Tano.
• Rejista ya wanachama wa soko ya CMA.
• “Public caution against investment scams”, CMA, 11 Septemba 2026.

Makala hii inaeleza matini ya sheria ilivyo, si ushauri wa kisheria. Kama unauza kwa kiwango cha kibiashara, muulize wakili.